Het Oostblokboek
Een reis langs de sporen van het communistische verleden

Communistisch snoepgoed

Eten en Drinken De Pottyos-fabriek

Mateszalka

Bereikbaarheid

Ieder Hongaars kind groeit ermee op: de Pöttyös Túró Rudi, een snackreep van chocolade, gevuld met kwark. Het is met die reep zoiets als met drop: wie hem van kinds af aan heeft gegeten, vindt hem heerlijk, maar veel buitenlanders vinden de combinatie van zoet en licht zuur vooral vreemd.

De Túró Rudi is inmiddels een Hongaars exportproduct, maar zijn oorsprong vindt de reep in de Sovjet Unie, waar in 1954 een groep Hongaarse zuiveldeskundigen een tweeweekse rondreis langs diverse zuivelfabrieken maakte. Op die reis kregen ze een rond, met chocolade bekleed bolletje van kwark, boter en suiker aangeboden. Lekker, vonden ze, en bedachten dat Hongaren, die dol zijn op kwark, zoiets vast zouden kunnen waarderen.

Maar dit waren de jaren van de socialistische planeconomie en consumentenproducten stonden niet hoog op de prioriteitenlijst. Bovendien was voor alles toestemming van bovenaf nodig. Het zou dan ook tot 1968 duren voordat de reep onder de naam Pöttyös (‘gestippelde) echt in de winkel kwam. In de tussentijd had zich wel een heuse kinderpsycholoog over naam en verpakking gebogen. Iedere Hongaar herkent de rode stippels. In 1953 verscheen de eerste aflevering van Pöttyös Panni (Gestippelde Panni), een nog steeds zeer populaire serie kinderboeken over een meisje met een wit jurkje met rode stippen. De serie werd een doorslaand succes, niet in de laatste plaats omdat de communistische partij er ook blij mee was. Er kwam namelijk ook een klein Russisch meisje in voor.

De eerste Pöttyös Túró Rudi die in 1968 uit de fabriek kwam, zou de voedselinspectie van vandaag de dag waarschijnlijk niet overleven. De machine waarmee hij gemaakt werd, was van hout, de fabriek waar hij uit kwam, in een zo slechte staat dat besloten werd de productie van Boedapest naar elders te verplaatsen. De houten machine werd in kratten verpakt en naar Nyíregyhazá in het oosten van het land verscheept. Maar na een proefproductie van enkele weken kwam men tot de ontdekking dat er in Nyíregyhazá eigenlijk geen capaciteit voor de productie was. Wie zegt dat het runnen van een centrale planeconomie eenvoudig is?

Opnieuw ging de machine op reis, naar het nog oostelijker gelegen Mátészalka. Daar ging de productie eindelijk echt van start. Het was een primitieve aangelegenheid: de repen werden op het oog met de hand afgesneden en van koeling was nauwelijks sprake. Gelukkig maakte dat niet heel erg veel uit. De vraag naar de Túró Rudi was namelijk veel groter dan het aanbod, dus iedere lading die in een winkel binnenkwam, was zo verkocht. Kans om te bederven had de reep eigenlijk niet. In de jaren zeventig werd de productie overigens uitgebreid, en kwamen er ook allerlei nieuwe smaken op de markt.

Pöttyös geldt tegenwoordig als echt ‘Hungaricum’, een typisch Hongaars product, al maken ze in onder meer Estland en Oostenrijk repen die erop lijken (maar eerlijk is eerlijk, de Oostenrijkers hebben hem van de Hongaren afgekeken) en komt de huidige producent van de Túró Rudi, Friesland Campina, Nederlanders zonder enige twijfel zeer vertrouwd voor.


Volg Oostblokboek.nl op twitter of facebook om op de hoogte te blijven, of nog makkelijker: ontvang een e-mail.

Runa Hellinga

Over Runa Hellinga

Runa Hellinga (1958) begon in 1984 als sociaaleconomisch verslaggever bij de GPD.  Als correspondent in Oost-Europa versloeg ze vanaf 1989 onder andere de val van Ceaușescu en de oorlog in Joegoslavië. Na een aantal jaren in Zuid-Afrika keerde ze in 1998 als freelancer voor onder meer dagblad Trouw terug naar Hongarije. Ze schreef een boek over Boedapest en organiseert rondleidingen door de stad.