Het Oostblokboek
Een reis langs de sporen van het communistische verleden

Een serum tegen Sovjetnostalgie

Survival Drama

Nemencice

Bereikbaarheid

Bij het hijsen van de Sovjetvlag schalt het volkslied uit de speakers op een open plek in de bossen van Nemencine, zo’n 25 kilometer noordoostelijk van Vilnius. De klok gaat terug naar 1984, het bouwjaar van dit bunkercomplex -destijds bedoeld als zendstation in het geval van ‘NAVO-invasie’.

De generatie Litouwse jongeren die na 1991 opgroeide mag zich vandaag heel even in de Sovjet-Unie wanen. Ze kijken naar Sovjetpropaganda op televisie, leren een gasmasker te dragen, en maken kennis met de vernederingen en de verhoortechnieken van KGB-officieren, gespeeld door acteurs. Bedrukt gegrinnik wordt direct bestraft door een platte-pet-met-herdershond met stevige verbale reprimande.

Bedenker van deze theatrale ‘goelag-experience’, dramaturg Runa Vanangaite, beoogt maximaal effect met deze show, getiteld 1984: Survival Drama. Drama dus. ‘Het komt regelmatig voor dat mensen in huilen uitbarsten of zelfs flauwvallen in de verhoorkamer.’ Wie aan de toer deelneemt, tekent vooraf een verklaring die de organisatie vrijwaart van verantwoordelijkheid voor mentale schade of ongemak. ‘Als mensen er te veel plezier aan beleven, doen we ons werk niet goed’, zegt een van de acteurs die de verhoren voor zijn rekening neemt.  Zonder ophouden weerkaatst het gebrul van de KGB-officier tegen de betonnen bunkermuren. In het Litouws, want Russisch spreken de meeste Litouwse jongeren tegenwoordig niet meer.

Geen amusement dus, maar een educatieve excursie, bedoeld als ‘serum tegen de ontluikende Sovjetnostalgie’, aldus de producent. ‘Sommige mensen zijn teleurgesteld in wat we de afgelopen jaren hebben bereikt en beginnen terug te verlangen naar de veilige verzorgingsstaat onder het communisme. Zij vertellen hun kinderen dat het alles toen beter was. Kennelijk weten we ons geen raad met vrijheid’, verzucht ze.

Hoewel de show ook in het Engels wordt verzorgd is het geen echte toeristentrekker, driekwart van de deelnemers is Litouws, schat Vanangaite. ‘We proberen het ministerie  van Onderwijs te laten participeren maar dat lukt niet. Sovjeterfgoed, in welke vorm dan ook, ligt ingewikkeld.’ En niet iedereen kan de ‘Sovjet-excursie’ waarderen. Sommigen vinden het smakeloos, anderen noemen de voorstelling van zaken geschiedvervalsing. Dat de show eindigt met de dood van Stalin is, anno 1984, inderdaad niet erg logisch. ‘Natuurlijk was het leven van alledag in de Sovjet-Unie een stuk dragelijker’, erkent Vanangaite. ‘Maar om in twee uur een gevoel van repressie te creëren moet het wat extremer.’

Na afloop krijgen de scholieren allemaal een glaasje groenkleurige ‘Sovjetlimonade’ om van de schrik te bekomen. En een certificaat, waarop vermeld staat dat ze 2 uur van hun leven Sovjetburger zijn geweest. De meesten vonden dat wel lang genoeg.

IMG_1612
boekingen via http://sovietbunker.com/en/

 

Over Thijs Papôt

Thijs Papôt (1972) is politicoloog. Tussen 2006 en 2010 werkte hij als Oost-Europacorrespondent voor de Wereldomroep, standplaats Warschau. Nog altijd gaat hij minstens een keer per jaar op vakantie naar Molvanië.